سرسیم، وایرشو و کابلشو (مرجع کامل اتصالات سیم و کابل)

راهنمای جامع شناخت و خرید اتصالات سیم و کابل (سرسیم، وایرشو، کابلشو)

در یک نگاه سطحی، شاید سرسیم‌ها و کابلشوها تنها قطعاتی ساده فلزی به نظر برسند، اما در عمق مباحث مهندسی برق، آن‌ها فصل مشترک حیاتی بین "انتقال‌دهنده انرژی" (سیم/کابل) و "مصرف‌کننده یا کنترل‌کننده" (تجهیزات تابلو برق) هستند. انتخاب نادرست، سایزینگ اشتباه یا پرس ناقص این قطعات، مقاومت نقطه اتصال را بالا برده و طبق قانون ژول، این مقاومت به حرارت تبدیل می‌شود که دشمن شماره یک سیستم‌های الکتریکی است.

در پارس تارا، ما این محصولات را بر اساس کاربرد و ساختار به چهار دسته اصلی تقسیم کرده‌ایم تا انتخاب برای شما آسان‌تر و تخصصی‌تر باشد.

۱. وایرشو (Wire Ferrules): ناجی سیم‌های افشان

وایرشو چیست؟

سیم‌های افشان (Flexible Wires) که در تابلوهای فرمان و سیم‌کشی ساختمان بسیار پرکاربرد هستند، از تارهای نازک متعدد مسی تشکیل شده‌اند. اگر این سیم‌ها را مستقیماً زیر پیچ ترمینال قرار دهید، فشار پیچ باعث پخش شدن تارها، قطع شدن برخی از آن‌ها و ایجاد یک اتصال سست با سطح تماس کم می‌شود. وایرشو یک لوله نازک مسی قلع‌اندود (با یا بدون روکش پلاستیکی رنگی) است که روی انتهای لخت شده سیم افشان قرار گرفته و پرس می‌شود.

کاربرد و انواع اصلی:

• هدف: تبدیل انتهای سیم افشان به یک پین یکپارچه و محکم برای قرارگیری ایمن داخل ترمینال‌های پیچی یا فشاری.

• وایرشو تکی (Single Ferrule): برای پرس کردن یک رشته سیم.

• وایرشو دوبل (Twin Ferrule): دارای ورودی پهن‌تر برای قرار دادن و پرس همزمان دو رشته سیم (مثلاً برای انشعاب گرفتن در تابلو برق).

• نکته: رنگ روکش وایرشوها بر اساس استاندارد DIN آلمان، نشان‌دهنده سایز سیم است (مثلاً قرمز برای سیم ۱.۵، آبی برای سیم ۲.۵).

(برای مشاهده محصولات و اطلاعات تخصصی‌تر، به زیردسته "وایرشو" مراجعه کنید.)

۲. سرسیم‌ها (Terminals): تنوع در اتصالات سبک و متوسط

سرسیم چیست؟

این دسته شامل طیف وسیعی از کانکتورهای پرسی است که برای اتصال سیم‌های سایز کوچک و متوسط (معمولاً تا ۶ یا ۱۰ میلی‌متر مربع) به انواع مختلف ترمینال‌ها، پیچ‌ها و سوکت‌ها طراحی شده‌اند. برخلاف وایرشو که شکلی لوله‌ای دارد، سرسیم‌ها در اشکال متنوعی برای کاربردهای خاص تولید می‌شوند.

انواع پرکاربرد:

• سرسیم حلقوی / گرد (Ring Terminal): ایمن‌ترین نوع اتصال پیچی. پیچ باید کاملاً باز شود تا سرسیم جا برود، بنابراین امکان جدا شدن ناگهانی آن صفر است. ایده‌آل برای اتصالات حیاتی و محیط‌های دارای لرزش.

• سرسیم دوشاخ / یو (Fork/Spade Terminal): برای سرعت بخشیدن به کار در تابلوهای مونتاژ. نیازی به باز کردن کامل پیچ ترمینال نیست و سرسیم به صورت کشویی زیر پیچ قرار می‌گیرد.

• سرسیم فیشی / کولری (Quick Disconnect): شامل انواع نری و مادگی برای ایجاد اتصالات سریع و جداشونده در لوازم خانگی، خودرو و برخی مدارات فرمان.

• سرسیم سوزنی (Pin Terminal): شبیه به وایرشو اما با بدنه‌ای محکم‌تر، برای ترمینال‌هایی که ورودی باریک دارند.

• سرسیم رابط / موف (Butt Connector): برای اتصال دائم دو سیم به یکدیگر در امتداد هم (اتصال سیم به سیم).

(برای مشاهده تمام مدل‌ها و خرید، به زیردسته اختصاصی "سرسیم‌ها" مراجعه کنید.)

۳. کابلشو (Cable Lugs): غول‌های انتقال قدرت

کابلشو چیست؟

وقتی صحبت از جریان‌های بالا (از چند ده تا چند هزار آمپر) و کابل‌های ضخیم قدرت می‌شود، دیگر سرسیم‌های معمولی پاسخگو نیستند. کابلشو قطعه‌ای ضخیم و مستحکم است که برای اتصال هادی کابل‌های قدرت به شینه‌های مسی (Busbars)، کلیدهای اتوماتیک، ترانسفورماتورها و ژنراتورها استفاده می‌شود. این قطعات دارای یک استوانه برای ورود کابل (Barrel) و یک سطح تخت سوراخ‌دار (Palm) برای قرارگیری زیر پیچ و مهره هستند.

دسته‌بندی بر اساس جنس: مهم‌ترین فاکتور در انتخاب کابلشو، تناسب جنس آن با جنس کابل و محل اتصال است تا از پدیده مخرب "خوردگی گالوانیک" جلوگیری شود.

• کابلشو مسی (Copper Lug): ساخته شده از لوله مسی بدون درز با خلوص بالا (بیش از ۹۹.۵%) و آبکاری قلع. مخصوص اتصال کابل مسی به شینه مسی.

• کابلشو آلومینیومی (Aluminum Lug): مخصوص اتصال کابل آلومینیومی به شینه آلومینیومی. معمولاً داخل استوانه این کابلشوها به گریس مخصوص (گریس اکسیدزدایی) آغشته است.

• کابلشو بی متال (Bimetal Lug): حیاتی‌ترین نوع کابلشو برای اتصال کابل آلومینیومی به شینه مسی. بدنه این کابلشو از آلومینیوم است اما قسمت تخت آن (Palm) با فرآیند جوش اصطکاکی به یک صفحه مسی متصل شده است. این ساختار مانع از تماس مستقیم آلومینیوم و مس و خوردگی ناشی از آن می‌شود.

(برای بررسی تخصصی و خرید انواع کابلشوهای فشار ضعیف و فشار قوی، به زیردسته "کابلشو" مراجعه کنید.)

۴. کانکتورهای پیچی (Screw Connectors)

این دسته شامل اتصالاتی است که برخلاف سه دسته قبلی، برای نصب نیازی به ابزار پرس ندارند و اتصال سیم‌ها با استفاده از مکانیزم پیچ و مهره برقرار می‌شود. معروف‌ترین عضو این خانواده ترمینال‌های شاخه‌ای هستند که برای انشعاب‌گیری و اتصال سیم‌ها در جعبه‌تقسیم‌های ساختمانی و صنعتی استفاده می‌شوند.

نکات حیاتی در انتخاب و نصب اتصالات

الف) اهمیت خلوص متریال:

در سرسیم و کابلشو، هیچ چیز مهم‌تر از جنس هادی نیست. استفاده از آلیاژهای نامرغوب یا آهن روکش‌دار به جای مس خالص، مقاومت الکتریکی را به شدت افزایش داده و در جریان‌های بالا منجر به ذوب شدن اتصال می‌شود. برندهای معتبری که در پارس تارا عرضه می‌شوند (مانند کلوته و کلاته) از مس الکترولیتی با خلوص بالا (TPC) و آبکاری استاندارد استفاده می‌کنند.

ب) سایزینگ دقیق:

سایز سرسیم یا کابلشو باید دقیقاً متناسب با سطح مقطع سیم باشد. استفاده از کابلشو گشاد باعث می‌شود پرس به درستی انجام نشده و حفره‌های هوایی در محل اتصال باقی بماند که منجر به داغ شدن می‌شود. سایز تنگ نیز باعث بریده شدن رشته‌های سیم می‌شود.

ج) هنر پرس‌کاری (Crimping):

یک کابلشوی عالی با یک پرس بد، بی‌ارزش است. هدف از پرس، ایجاد یک "جوش سرد" بین هادی سیم و بدنه کابلشو است، به طوری که توده فلزی یکپارچه‌ای ایجاد شود.

• برای وایرشو و سرسیم از ابزارهای پرس دستی جغجغه‌ای استاندارد استفاده کنید.

• برای کابلشوهای قدرت، استفاده از پرس هیدرولیک با لقمه (فک) متناسب با سایز کابلشو الزامی است. پرس‌های ضربه‌ای یا استفاده از چکش، روش‌هایی کاملاً غیراستاندارد و خطرناک هستند.

چرا پارس تارا؟

ما در پارس تارا می‌دانیم که ایمنی سیستم الکتریکی شما قابل معامله نیست. به همین دلیل، در دسته‌بندی سرسیم، وایرشو و کابلشو، تنها محصولاتی را ارائه می‌دهیم که آزمون‌های کیفیت را پس داده‌اند. حضور برندهای شاخصی چون کلوته (Calote) و کلاته (Kalaye) در سبد محصولات ما، تضمینی بر این ادعاست. با استفاده از فیلترهای پیشرفته سایت و دسته‌بندی‌های دقیق، می‌توانید محصول مورد نظر خود را بر اساس نوع، سایز و جنس به سرعت بیابید و با اطمینان خرید کنید.

سوالات متداول (FAQ)

۱. تفاوت اصلی سرسیم و وایرشو چیست؟

وایرشوها قطعاتی لوله‌ای شکل هستند که صرفاً برای یکپارچه کردن انتهای سیم‌های افشان جهت قرارگیری در ترمینال‌ها طراحی شده‌اند. اما سرسیم‌ها (مانند حلقوی، دوشاخ، فیشی) اشکال متنوعی دارند که برای اتصال سیم به انواع خاصی از پیچ‌ها، زبانه‌ها یا سوکت‌ها استفاده می‌شوند. به طور خلاصه، وایرشو انتهای سیم را "آماده" می‌کند، اما سرسیم آن را "متصل" می‌کند.

۲. آیا می‌توانم کابل آلومینیومی را با کابلشو مسی به شینه مسی وصل کنم؟

خیر، این کار بسیار خطرناک است. تماس مستقیم مس و آلومینیوم در حضور رطوبت هوا باعث "خوردگی گالوانیک" می‌شود. آلومینیوم در محل اتصال به سرعت اکسید شده و پودر می‌شود که باعث افزایش شدید مقاومت و گرمای زیاد می‌گردد. برای این کار حتماً باید از کابلشو بی متال (Bimetal) استفاده کنید.

۳. وایرشو دوبل چه کاربردی دارد؟

در تابلوهای برق، گاهی نیاز است از یک ترمینال به ترمینال دیگر انشعاب (جامپر) گرفته شود. وایرشو دوبل دارای ورودی پلاستیکی پهن‌تری است که اجازه می‌دهد دو رشته سیم هم‌سایز را به طور همزمان وارد آن کرده و با یک بار پرس کردن، هر دو را به هم متصل و آماده ورود به ترمینال کنید.

۴. آیا برای پرس کابلشو می‌توان از ضربه چکش استفاده کرد؟

 اکیداً خیر. پرس با چکش باعث له شدن نامتقارن کابلشو، آسیب به ساختار کریستالی مس و عدم ایجاد اتصال یکپارچه می‌شود. این نوع اتصال در زیر بار نامی کابل داغ خواهد شد. برای کابلشوهای قدرت حتماً باید از ابزار پرس هیدرولیک با لقمه مناسب استفاده شود تا فشار به صورت یکنواخت و کافی اعمال گردد.

۵. چگونه سایز صحیح سرسیم را تشخیص دهیم؟

سرسیم‌ها و وایرشوها بر اساس سطح مقطع سیمی که می‌پذیرند (بر حسب میلی‌متر مربع) سایزبندی می‌شوند. همچنین در وایرشوها و سرسیم‌های روکش‌دار، رنگ روکش پلاستیکی طبق استاندارد DIN نشان‌دهنده سایز است (مثلاً قرمز: 0.5 تا 1.5، آبی: 1.5 تا 2.5، زرد: 4 تا 6). برای کابلشوها نیز عدد حک شده روی بدنه (مثلاً 70-10) نشان‌دهنده سایز کابل (70mm²) و قطر سوراخ پیچ (M10) است.