خرید و قیمت تجهیزات اندازه‌گیری تابلویی (ولت‌متر، آمپرمتر و کسینوس فی متر)

راهنمای جامع خرید تجهیزات اندازه‌گیری تابلویی؛ دیجیتال یا آنالوگ؟

زمانی که قصد تجهیز یک تابلو برق توزیع یا فرمان را دارید، انتخاب ابزار اندازه‌گیری مناسب، مرز بین یک پروژه "استاندارد" و "آماتور" است. مهندسان برق معمولاً با دو سوال اصلی روبرو می‌شوند: "آیا ابزار دیجیتال بخرم یا آنالوگ؟" و "کدام برند برای پروژه من دوام بیشتری دارد؟". در این راهنما، ما تمام جزئیات فنی از نحوه نصب آمپرمتر تابلویی تا تفاوت برندهای بازار را موشکافی می‌کنیم.

۱. ولت متر تابلویی؛ نگهبان سطح ولتاژ

ولت متر تابلویی (Panel Voltmeter) وظیفه نمایش اختلاف پتانسیل (ولتاژ) را دارد. در تابلوهای سه فاز، پایش همزمان ولتاژ هر سه فاز (R, S, T) نسبت به نول و نسبت به یکدیگر ضروری است.

انواع ولت متر موجود:

• ولت متر دیجیتال تابلویی: این مدل‌ها (معمولاً با نمایشگر سون سگمنت قرمز) ولتاژ را با دقت دهم اعشار نشان می‌دهند. برندهایی مثل شیوا امواج مدل‌های "سوپر ولت متر" را عرضه می‌کنند که می‌توانند ۶ پارامتر ولتاژ (۳ تا خطی و ۳ تا فازی) و حتی ماکزیمم/مینیمم ولتاژ ثبت شده را نمایش دهند.

• ولت متر عقربه‌ای (آنالوگ): هنوز هم در محیط‌های پرنویز یا برای مشاهده نوسانات لحظه‌ای محبوب هستند. برای نصب این مدل‌ها در سیستم سه فاز، معمولاً از یک کلید ولت سلکتوری ۷ حالته استفاده می‌شود تا با چرخاندن آن، ولتاژهای مختلف روی یک نمایشگر دیده شود.

• ولت متر DC تابلویی: مخصوص سیستم‌های برق مستقیم، باتری‌خانه‌ها و پنل‌های خورشیدی.

۲. آمپرمتر تابلویی؛ کنترل بار مصرفی

جریان (آمپر) خطرناک‌ترین پارامتر در برق است. آمپرمتر تابلویی به شما می‌گوید که چقدر بار از کابل‌ها و کلیدها می‌کشید.

اتصال مستقیم یا CT خور؟

یکی از مهم‌ترین نکات در خرید آمپرمتر تابلویی، توجه به نوع اتصال است:

• آمپرمتر مستقیم (Direct): سیم حامل جریان مستقیماً از داخل ترمینال دستگاه رد می‌شود. این مدل‌ها معمولاً تا جریان‌های پایین (مثلاً ۵۰ یا ۸۰ آمپر) تولید می‌شوند و برای تابلوهای کوچک مناسب‌اند.

• آمپرمتر CT خور (Transformed): برای جریان‌های بالا (۱۰۰ تا ۴۰۰۰ آمپر)، نمی‌توان کابل ضخیم را به آمپرمتر وصل کرد. در اینجا از ترانس جریان (CT) استفاده می‌شود که جریان را به ۵ آمپر استاندارد تبدیل می‌کند.

  • نکته فنی: در آمپرمتر دیجیتال تابلویی (مثل مدل‌های برنا یا صانت)، شما می‌توانید "نسبت تبدیل CT" را از طریق منو تنظیم کنید. یعنی یک آمپرمتر می‌خرید و آن را برای CT 50/5 یا 1000/5 کالیبره می‌کنید. اما در مدل‌های عقربه‌ای، باید صفحه مدرج را دقیقاً متناسب با CT بخرید.

۳. کسینوس فی متر؛ پلیسِ توان راکتیو

شاید فنی‌ترین ابزار این لیست، کسینوس فی متر (Cos Phi Meter) باشد. در فایل‌های جستجوی مهندسی، عباراتی مثل "طریقه نصب کسینوس فی متر" و "کسینوس فی متر سه فاز" بسیار پرتکرار هستند.

چرا به کسینوس فی متر نیاز داریم؟

در کارخانجات و صنایع، بارهای سلفی (مثل الکتروموتورها) باعث ایجاد "توان راکتیو" و افت ضریب توان می‌شوند. اگر این ضریب از ۰.۹ کمتر شود، اداره برق جریمه سنگینی اعمال می‌کند. کسینوس فی متر تابلویی روی درب تابلو بانک خازنی نصب می‌شود و نشان می‌دهد که آیا خازن‌ها به درستی وارد مدار شده‌اند یا خیر.

• مدل‌های دیجیتال: برند شیوا امواج و میکرو پیشتاز این بازار هستند. این تجهیزات علاوه بر نمایش عدد کسینوس فی، معمولاً وضعیت پله‌های خازنی را هم مانیتور می‌کنند.

• نصب: برخلاف ولت‌متر که ۲ سیم دارد، کسینوس فی متر نیاز به نمونه‌برداری همزمان از "ولتاژ" و "جریان" دارد. نصب اشتباه پلاریته CT در این دستگاه باعث نمایش عدد منفی یا خطا می‌شود.

۴. فرکانس متر؛ قلب تپنده ۵۰ هرتز

تغییر فرکانس (حتی ۱ هرتز) می‌تواند دور موتورهای صنعتی را تغییر داده و به آن‌ها آسیب بزند. فرکانس متر تابلویی معمولاً در دو جا کاربرد حیاتی دارد:

1. تابلوهای سنکرون دیزل ژنراتور: برای تنظیم دور موتور دیزل روی ۱۵۰۰ دور (۵۰ هرتز).

2. تابلوهای چنج‌اور: برای اطمینان از کیفیت برق قبل از اتصال بار. مدل‌های فرکانس متر دیجیتال تابلویی معمولاً رنج اندازه‌گیری ۲۰ تا ۱۰۰ هرتز دارند و دقت بالایی ارائه می‌دهند.

۵. سوپر مولتی‌متر تابلویی؛ تکنولوژی جایگزین

چرا درب تابلو را با ۶ دستگاه مختلف (۳ آمپرمتر + ۳ ولت‌متر) شلوغ کنیم؟! راهکار مدرن، استفاده از مولتی‌متر تابلویی (Multifunction Meter) است. این دستگاه‌ها که گاهی به نام ولت آمپر متر تابلویی هم شناخته می‌شوند، دارای ویژگی‌های زیر هستند:

• صرفه‌جویی در فضا: تمام پارامترهای ولتاژ، جریان و فرکانس را در یک قاب استاندارد ۹۶*۹۶ نمایش می‌دهند.

• هوشمند بودن: بسیاری از مدل‌ها دارای رله خروجی هستند و می‌توانند مثل "کنترل بار" عمل کنند؛ یعنی اگر جریان از حد مجاز بالاتر رفت، فرمان قطع کنتاکتور را صادر کنند.

• قابلیت شبکه: برخی مدل‌ها دارای پورت RS485 هستند و اطلاعات را به سیستم مانیتورینگ کارخانه (BMS) ارسال می‌کنند.

بررسی برندهای معتبر بازار ایران

در پارس تارا، ما روی کیفیت حساسیم. به همین دلیل سه برند اصلی را برای مشتریان گلچین کرده‌ایم:

الف) شیوا امواج (Shiva Amvaj)؛ انتخاب اول حرفه‌ای‌ها

برند شیوا امواج با گارانتی ۳ ساله تعویض، محبوب‌ترین برند بازار است.

• محصول شاخص: سوپر ولت‌-آمپر ۹۶B. این دستگاه یک شاهکار مهندسی است که جایگزین ۳ آمپرمتر و ۱ ولت‌متر می‌شود. فضای تابلو را خلوت می‌کند، دقت بالایی دارد و قابلیت قفل کردن روی ماکزیمم جریان (Max Hold) را دارد.

• کسینوس فی متر شیوا: دیجیتال، دقیق و مقاوم در برابر نویزهای هارمونیک.

ب) صانت الکترونیک (Sanat Electronic)؛ اقتصادی و باکیفیت

اگر به دنبال تجهیزات باکیفیت اما با قیمت مناسب‌تر هستید، صانت الکتریک گزینه‌ای عالی است. آمپرمترها و ولت‌مترهای تابلویی صانت با ابعاد استاندارد (۹۶×۹۶ و ۷۲×۷۲) و بدنه مقاوم ABS، طول عمر بالایی در محیط‌های صنعتی دارند.

ج) برنا الکترونیک (Borna)؛ پیشکسوت صنعت

شرکت برنا از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات الکترونیک قدرت در ایران است. محصولات اندازه‌گیری برنا به "جان‌سخت بودن" معروف‌اند. اگر تابلوی شما در محیطی پرگرد و غبار یا با لرزش زیاد نصب می‌شود، تجهیزات آنالوگ و دیجیتال برنا انتخاب مطمئنی هستند.

نکات نصب و ابعاد استاندارد (Dimensions)

قبل از سفارش، حتماً به ابعاد برش درب تابلو توجه کنید. استانداردهای رایج عبارتند از:

• سایز ۹۶×۹۶ میلی‌متر: رایج‌ترین سایز برای سوپر مولتی‌مترها و کسینوس‌مترها. خوانایی عالی از فاصله دور.

• سایز ۷۲×۷۲ میلی‌متر: سایز محبوب برای آمپرمترهای تکی و ولت‌مترها در تابلوهای توزیع کوچکتر.

• سایز ۴۸×۹۶ میلی‌متر: معمولاً برای پنل‌های افقی استفاده می‌شود.

سوالات متداول (FAQ)

۱. تفاوت آمپرمتر AC و DC تابلویی چیست؟

آمپرمترهای AC برای برق متناوب (شهر و ژنراتور) طراحی شده‌اند و با ترانس جریان (CT) کار می‌کنند. اما آمپرمترهای DC (مخصوص باتری و سولار) برای جریان‌های بالا نیاز به شنت (Shunt) دارند که یک مقاومت دقیق است و باید جداگانه خریداری شود. اتصال اشتباه این دو به جای هم، باعث عدم نمایش صحیح یا سوختن دستگاه می‌شود.

۲. آیا برای نصب کسینوس فی متر دیجیتال نیاز به تغذیه جداگانه است؟

بله، اکثر تجهیزات اندازه‌گیری دیجیتال (برخلاف آنالوگ‌های قدیمی) برای روشن شدن نمایشگر و پردازنده داخلی، نیاز به یک ولتاژ تغذیه کمکی (Auxiliary Supply) دارند که معمولاً ۲۲۰ ولت AC است. حتماً ترمینال‌های تغذیه را طبق کاتالوگ سیم‌کشی کنید.

۳. منظور از کلاس دقت (Accuracy Class) در ولت متر تابلویی چیست؟

این عدد (مثلاً ۰.۵ یا ۱.۰) حداکثر درصد خطا را نشان می‌دهد. برای تابلوهای حساس و آزمایشگاهی باید از کلاس ۰.۵ استفاده کنید، اما برای تابلوهای عمومی برق ساختمان، کلاس ۱.۵ هم کفایت می‌کند. برندهای شیوا امواج و صانت معمولاً کلاس دقت بالایی (۰.۵ یا ۱) ارائه می‌دهند.

۴. اگر نصاب آمپرمتر تابلویی را اشتباه سیم‌کشی کند چه می‌شود؟

در آمپرمترهای دیجیتال، اگر تغذیه ۲۲۰ ولت اشتباهاً به ترمینال‌های ورودی جریان (CT) وصل شود، دستگاه بلافاصله می‌سوزد (چون مقاومت ورودی جریان صفر است). همیشه قبل از روشن کردن تابلو، سیم‌کشی ترمینال‌های تغذیه و ورودی سیگنال را چک کنید.

۵. کدام سایز ولت متر تابلویی پرفروش‌تر است؟

سایز ۹۶۹۶ پرفروش‌ترین مدل برای تابلوهای ایستاده و اصلی است چون دید خوبی دارد. برای تابلوهای دیواری کوچک، سایز ۷۲۷۲ محبوب‌تر است. خوشبختانه برندهایی مثل برنا و صانت هر دو سایز را با کیفیت یکسان تولید می‌کنند.